Dla rodziców i opiekunów
Nie jesteś bezradny(-a). Możesz wiele zrobić, aby wzmocnić bezpieczeństwo Twojego dziecka i jego odporność na trudne doświadczenia związane nie tylko z ryzykiem wykorzystywania seksualnego, ale z każdą formą przemocy. W Twoich rękach jest więcej narzędzi, niż Ci się wydaje.
Rozmowy z dzieckiem na temat unikania zagrożeń związanych z wykorzystywaniem seksualnym nie muszą być dla Ciebie stresujące. To może być swobodna pogawędka, podczas której nie będziesz używać słów „wykorzystywanie seksualne”, a dziecko pozna zasady bezpiecznego zachowania. GADKI to kilka prostych reguł, które mogą zwiększyć bezpieczeństwo Twojego dziecka. Dzieci dowiedzą się z nich, że to one decydują o swoim ciele, zawsze mają prawo powiedzieć „nie” i powinny szukać pomocy, gdy są zaniepokojone lub zmartwione. Każda z liter wchodzących w skład słowa GADKI odnosi się do konkretnej wskazówki, która pomoże dziecku zachować bezpieczeństwo. Rozmawiaj z dzieckiem od jego najmłodszych lat, używając konkretnych przykładów. Nie musisz organizować specjalnych spotkań ani domowych lekcji. Te tematy mogą być wplatane w Waszą codzienność.
Bezpieczna relacja dziecka z opiekunem to podstawowy czynnik chroniący. Daje ona dziecku poczucie stabilności i bezpieczeństwa, pozwala przewidzieć reakcje rodzica oraz nie bać się odrzucenia. Dzięki niej dziecko nie szuka poczucia bezpieczeństwa poza relacją z rodzicami.
Jak stworzyć bezpieczną więź ze swoim dzieckiem?
Pomóż dziecku w odpowiedzi na pytania, kim jest, czego potrzebuje, co czuje, jak się ma w różnych sytuacjach. Zadbaj o ważne komponenty:
Nie odbieraj dziecku prawa do decydowania o sobie. Pozwól, by miało możliwość wyboru i brało za niego odpowiedzialność. Nauka o granicach i szanowanie ich w Waszym domu to ważny fundament. Zadaj sobie kilka pomocnych pytań o to, czy pukacie do zamkniętych drzwi pokoju i łazienki przed wejściem, jak okazujecie uczucia gościom i rodzinie oraz jak dbacie o prywatną przestrzeń, której każdy domownik potrzebuje?
Edukuj dziecko na temat granic i sposobów, w jaki może je postawić. Staraj się być konkretny(-a), nie mów ogólnikami. Wskaż, co konkretnie może zrobić, kiedy granice zostaną przekroczone – krzyczeć, kopać, gryźć, uciekać lub powiedzieć Tobie, że coś je zaniepokoiło.
Zadbaj o uważny nadzór. Wiedz, gdzie jest Twoje dziecko, i ustalaj z nim, kiedy powinno wrócić do domu. Jeśli chce zostać gdzieś dłużej, czy dzwoni do Ciebie? Czy informuje Cię o tym? Taka komunikacja buduje zarówno bezpieczeństwo, jak i zaufanie.
Z Twoim dzieckiem spędzają czas nie tylko nauczyciele i trenerzy, ale także sąsiedzi, krewni, starsze dzieci, a nawet przyjaciele rodziny. Zadaj sobie pytanie: czy ufałbym tej osobie, pozostawiając ją sam na sam z moim dzieckiem? Ogranicz sytuacje, w których dziecko jest bez Twojego nadzoru. Jeśli to możliwe, zachęcaj je do spotkań w grupie. Na przykład treningów z wieloma dziećmi, zajęć pozalekcyjnych pod nadzorem, zachęcanie do zabrania ze sobą kumpelki czy kumpla. Wykorzystywanie dzieci ma miejsce w izolacji.
Upewnij się, że w szkołach, klubach sportowych, grupach religijnych i innych podmiotach, w których Twoje dziecko spędza czas, wprowadziły jasne zasady ochrony dzieci w postaci spisanych Standardów Ochrony Dzieci. Zapoznaj się z nimi (muszą być dostępne w placówce i na jej stronie www). Osoby dopuszczane do pracy z Twoim dzieckiem powinny zostać zweryfikowane w odpowiednich rejestrach. Placówka powinna również kierować się zasadami bezpiecznych relacji, a w przypadku wystąpienia przemocy (również ze strony personelu czy rówieśników) postępować zgodnie z wytyczonymi ścieżkami interwencji. Sprawdź otoczenie. Zadawaj pytania! Bezpieczna organizacja nigdy nie poczuje się zagrożona przez rodzica, który pyta o środki bezpieczeństwa.
Rozmawiaj z dzieckiem o jego doświadczeniach. Kiedy wraca z zabawy, treningu lub spotkania, zapytaj: „Jak było? Co Ci się podobało? Czy było coś, co Ci się nie podobało?”. Takie rozmowy nie tylko dostarczają wskazówek i pomagają Ci zauważyć czerwone flagi, ale także zachęcają do otwartości w komunikacji. Pamiętaj, że relacje dziecko buduje również w internecie. Wprowadź Domowe Zasady Ekranowe (https://domowezasadyekranowe.fdds.pl/). Pytaj dziecko o to, jak spędza czas w sieci, i dostarczaj wskazówek, co zrobić, gdy dorosły będzie chciał prowadzić z nim prywatne rozmowy lub gdy ktoś poprosi je o zdjęcie. Dla dziecka osoby spotkane w sieci mogą stać się równie bliskie jak te spotkane w realu.
Nazwanie przemocy może sprawić dzieciom trudność. Manipulacje stosowane przez sprawcę dodatkowo wzmagają lęk przed ujawnieniem niepokojących zachowań. Dlatego jako rodzic, powinnaś/powinieneś być czujny na „czerwone flagi”, takie jak:
Jeśli coś budzi Twój niepokój, zaufaj przeczuciom. Zacznij rozmowę z dzieckiem i zadbaj o jego bezpieczeństwo, stawiając je na pierwszym miejscu.
Wiedza na temat ciała, stref intymnych, dojrzewania, asertywności to ważny element profilaktyki. Rozmawiaj z dzieckiem na temat ciała, różnic między bezpiecznym a niebezpiecznym dotykiem, od najmłodszych lat używając konkretnych przykładów. Poza GADKAMI możesz stworzyć Rodzinny Plan Bezpieczeństwa, obejrzeć z dzieckiem bajki lub przeczytać książki o tematyce związanej z ciałem i profilaktyką wykorzystywania seksualnego. Jeśli potrzebujesz konsultacji z profesjonalistą, skorzystaj z bezpłatnej infolinii FDDS dla dorosłych w sprawie bezpieczeństwa dziecka, dzwoniąc pod numer 800100100 (https://800100100.pl/)
Dom powinien być bezpieczną przystanią, do której chcemy wracać. To miejsce, w którym dziecko uczy się relacji, poznaje swoje granice i buduje zaufanie do świata. Codzienne sytuacje, rozmowy i drobne gesty stają się fundamentem jego dobrostanu. Ta publikacja powstała, aby wspierać rodziców i opiekunów w świadomym tworzeniu środowiska, które jest bezpieczne i sprzyjające rozwojowi dziecka.
Materiał został przygotowany w kooperacji dwóch podmiotów.
Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę od 1991 roku działa na rzecz ochrony dzieci przed przemocą. Wspiera placówki i specjalistów pracujących z dziećmi, prowadzi działania edukacyjne, rzecznicze oraz rozwija narzędzia, które pomagają dorosłym rozpoznawać sygnały krzywdzenia i podejmować właściwe interwencje. Fundacja promuje podejście oparte na prawach dziecka, odpowiedzialności dorosłych oraz budowaniu bezpiecznego środowiska w instytucjach i rodzinach.
IKEA od ponad 80 lat przygląda się temu, jak ludzie żyją w swoich domach i co sprawia, że codzienne życie staje się łatwiejsze, bezpieczniejsze i bardziej komfortowe. Dzięki wiedzy swoich ekspertów, doświadczeniom zdobywanym podczas rozmów z klientami oraz obserwacjom milionów domów na całym świecie, marka doskonale wie, że właśnie przestrzeń może wspierać budowanie bliskości i codziennych rytuałów. Ponadto, IKEA od 6 lat prowadzi program „Razem w trosce o dom”, w ramach którego podkreśla znaczenie domu jako miejsca, do którego każdy ma prawo i w którym każdy powinien czuć się bezpiecznie, być sobą i doświadczać bliskości. Wspólna perspektywa zakłada, że bezpieczeństwo dziecka nie opiera się wyłącznie na reagowaniu w trudnych sytuacjach, ale przede wszystkim na tworzeniu codziennego środowiska, które temu bezpieczeństwu sprzyja. Projektanci IKEA dzieląc się swoją wiedzą o dobrze zorganizowanej i wspierającej przestrzeni (zarówno fizycznej, jak i emocjonalnej) podpowiadają, jak rozwijać swoją więź z dzieckiem wykorzystując codzienne wspólne czynności.
Ważnym punktem odniesienia dla tego materiału są wskazówki dla rodziców i opiekunów, które koncentrują się na budowaniu bezpiecznej relacji z dzieckiem, uważnej komunikacji oraz wspieraniu go w rozumieniu własnych granic i emocji. Znajdziesz je na tej stronie.
Ochrona dzieci przed krzywdzeniem zaczyna się w wychowaniu opartym na bliskiej relacji, zaufaniu i uważnej komunikacji. Dom, w którym uczucia dziecka są traktowane poważnie sprzyja swobodnemu mówieniu o emocjach. Tak budowane relacje zwiększają szansę, że dziecko zwróci się do Ciebie w sytuacjach zagrożenia, w tym związanych z przemocą czy wykorzystaniem. Wspieranie sprawczości i poczucia własnej wartości dziecka, jest ważnym elementem budowania zaufania. W tej części ważną rolę pełni również wątek modelowania przez rodziców umiejętności radzenia sobie z emocjami.
W tej części dowiesz się jak wspierać dziecko w kształtowaniu pozytywnego obrazu własnego ciała, w zależności od etapu rozwojowego, w którym się znajduje. Artykuł nawiązuje również do roli ruchu, odpoczynku, nauki krytycznego myślenia, która wzmocni odporność na nierealistyczne kanony piękna promowane w mediach społecznościowych. Autorka podkreśla znaczenie postawy dorosłych i ich stosunku do własnego ciała w budowaniu zdrowej relacji dziecka z jego ciałem. Codzienne doświadczenia takie jak uważny dotyk, rozmowy o ciele, wspieranie granic i akceptacja emocji bez zawstydzania są ważnymi fundamentami wspierającymi dziecko w kształtowaniu pozytywnego obrazu siebie.
Część trzecia pomoże Ci zrozumieć, czym są zachowania seksualne u dzieci w zależności od ich wieku i poziomu rozwoju. Dowiesz się, kiedy powinny wymagać od Ciebie większej uwagi lub wsparcia dziecka. Czasami możesz zastanawiać się, gdzie przebiega granica pomiędzy naturalną ciekawością i eksploracją swojego ciała a sygnałami, które mogą świadczyć o trudnościach lub krzywdzie. Tutaj znajdziesz wskazówki jak spokojnie na nie reagować, bez zawstydzania dziecka.
Ta część jest praktycznym wsparciem dla rodziców, którzy stanęli przed trudnym zadaniem rozmowy z dzieckiem po doświadczeniu krzywdzenia seksualnego. To sytuacja wymagająca poradzenia sobie również z własnymi trudnymi emocjami. Dowiesz się czego unikać w takiej rozmowie oraz na co zwrócić uwagę, żeby dziecko czuło się wysłuchane i chronione. Autorka przytacza przykłady komunikatów, które nie będą pogłębiać traumy, lecz wspierać proces wychodzenia z kryzysowej sytuacji.
W świecie, w którym ekrany są wszędzie – w kieszeni, w dziecięcym pokoju i przy stole – brak jasnych zasad łatwo prowadzić może do nieporozumień, napięć i trudności wychowawczych. A dzieci potrzebują nie tylko swobody, ale też granic, które dają poczucie bezpieczeństwa.
Ustalanie domowych zasad ekranowych pomoże Ci uporządkować codzienne życie z technologią. Wprowadzi przewidywalność tam, gdzie może dominować przypadkowość. Zamiast ciągłych negocjacji i napięć może pojawić się jasny, wspólnie ustalony rytm – wszyscy wiedzą, kiedy z ekranów korzystamy, a kiedy odkładamy je na bok.
Mikrochwile to codzienne momenty, które budują więź między dzieckiem a dorosłym. Dzieją się pomiędzy zaplanowanymi punktami dnia, np. w drodze do przedszkola, przy zakładaniu butów, podczas przygotowania posiłku, w trakcie sprzątania czy tuż przed snem. Nie wymagają specjalnego czasu ani przygotowań. Wystarczy jedno pytanie, kilka minut wspólnej czynności albo spokojna chwila na wysłuchanie. Dla dziecka to jasny komunikat: „Jesteś dla mnie ważne. Widzę cię. Jestem obok”. W tej części dowiesz się jak adaptować przestrzeń, aby sprzyjała wspólnym chwilom, zachęcała Cię do “zejścia na dywan”, czy tworzenia przyjemnych rytuałów wzmacniających więź. Poznasz praktyczne rozwiązania opracowane w oparciu o wiedzę ekspertów IKEA, które pomagają tworzyć bezpieczne, przyjazne i wspierające środowisko dla dzieci i dorosłych. To inspirująca część, która pomoże Ci zobaczyć, że najważniejsze dla relacji rzeczy dzieją się właśnie w tych małych, zwykłych momentach.
Zastosuj nasze wskazówki dla rodziców, które krok po kroku poprowadzą Cię przez to, jak wzmocnić bezpieczeństwo dziecka!
Przewodnik dla rodziców
Wydrukuj plakat z opisem zasad GADKI i wywieś go w widocznym miejscu. Dobrze wygląda np. na lodówce! :)
Plakat "GADKI" do wydruku
Tutaj masz dostęp do umieszczonego wyżej Przewodnika w podziale na rozdziały, jako e-booka - wszystko w jednym pliku
116 111 telefon zaufania dla dzieci i młodzieży może Ci pomóc. Prowadzimy bezpłatną i anonimową pomoc. Zadzwoń do nas pod numer 116 111 lub odwiedź naszą stronę internetową 116111.pl.
Możesz skontaktować się z nami telefonicznie pod numerem telefonu dla dorosłych w sprawie bezpieczeństwa dzieci: 800 100 100 lub poprzez stronę 800100100.pl.
